Kế hoạch “airdrop tiền mặt” của Mỹ tại Greenland: chiến lược hay bước đi gây tranh cãi?

1. Bối cảnh: Vì sao Greenland trở thành tâm điểm chiến lược

Greenland là lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, với dân số chỉ khoảng 57.000 người, nhưng lại sở hữu giá trị chiến lược vượt xa quy mô dân số. Hòn đảo này nằm ở vị trí then chốt tại Bắc Cực – khu vực đang nóng lên nhanh nhất thế giới, mở ra các tuyến hàng hải mới và làm gia tăng cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.

Về mặt quân sự và an ninh, Greenland đóng vai trò quan trọng trong hệ thống cảnh báo sớm và phòng thủ của NATO. Về tài nguyên, khu vực này được đánh giá giàu khoáng sản, bao gồm đất hiếm yếu tố then chốt cho công nghệ cao và quốc phòng. Chính những yếu tố này khiến Greenland từ lâu đã nằm trong tầm ngắm chiến lược của Washington.

2. Ý tưởng không mới, nhưng cách tiếp cận hoàn toàn khác

Tham vọng của Mỹ đối với Greenland không phải điều mới. Washington từng cân nhắc mua Greenland từ thế kỷ 19 và sau Thế chiến II. Gần đây nhất, trong nhiệm kỳ của Donald Trump, ý tưởng này được công khai nhắc lại, song vấp phải sự phản đối gay gắt từ Copenhagen và chính quyền Greenland.

Điểm khác biệt lần này nằm ở cách tiếp cận trực tiếp tới người dân. Thay vì đàm phán thuần túy ở cấp nhà nước, kế hoạch mới theo các nguồn tin hướng tới việc trả tiền mặt trực tiếp cho từng cư dân Greenland, với mục tiêu tạo động lực kinh tế để họ ủng hộ con đường độc lập hoặc một thỏa thuận liên kết chặt chẽ hơn với Mỹ.

Nếu được triển khai, đây sẽ là một hình thức “mua sự đồng thuận” ở cấp độ dân cư điều gần như chưa từng xuất hiện trong lịch sử quan hệ quốc tế hiện đại.

3. “Airdrop tiền mặt”: chiến lược thực dụng hay sự giao dịch hóa chủ quyền?

Ở góc nhìn chiến lược, những người ủng hộ lập luận rằng Greenland từ lâu phụ thuộc tài chính vào Đan Mạch. Một khoản chi trả trực tiếp, nếu đủ lớn, có thể:
> Giảm nỗi lo kinh tế của người dân Greenland khi cân nhắc độc lập
> Tạo ra sự ủng hộ chính trị từ cơ sở dân cư
> Giúp Mỹ đạt được mục tiêu an ninh mà không cần can thiệp quân sự

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, cách tiếp cận này bị xem là quá “transactional” và mang tính xúc phạm. Việc gắn tiền mặt với quyết định về chủ quyền có thể bị coi là hạ thấp quyền tự quyết của một cộng đồng đã có lịch sử, bản sắc và tranh luận chính trị riêng về tương lai của mình.

4. Phản ứng quốc tế: châu Âu nói “không”

Trước các phát ngôn và động thái từ Washington, các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhanh chóng lên tiếng. Nhiều quốc gia khẳng định chỉ Greenland và Đan Mạch mới có quyền quyết định tương lai của hòn đảo, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ và Đan Mạch đều là đồng minh NATO.

Về phía Greenland, lãnh đạo địa phương tiếp tục nhấn mạnh rằng hòn đảo không phải để bán, dù mong muốn độc lập vẫn tồn tại trong xã hội Greenland. Các khảo sát cho thấy phần lớn người dân Greenland ủng hộ độc lập, nhưng không đồng nghĩa với việc muốn trở thành một phần của Mỹ.

5. Compact of Free Association: kịch bản “mềm” hơn?

Một phương án khác đang được thảo luận là Compact of Free Association (COFA) mô hình mà Mỹ từng áp dụng với Micronesia, Marshall Islands và Palau. Theo đó, Mỹ cung cấp hỗ trợ tài chính, an ninh và một số dịch vụ thiết yếu, đổi lại quyền hiện diện quân sự và ảnh hưởng chiến lược.

Trong kịch bản này, tiền mặt có thể được dùng như đòn bẩy kinh tế để thuyết phục Greenland tiến tới độc lập, sau đó ký COFA với Mỹ. Tuy nhiên, con đường này vẫn đòi hỏi sự đồng thuận chính trị rộng rãi và vượt qua nhiều rào cản pháp lý.

6. Kết luận

Kế hoạch “airdrop tiền mặt” của Mỹ tại Greenland, dù mới ở giai đoạn thảo luận, đã làm lộ rõ một xu hướng đáng chú ý trong địa chính trị hiện đại: ranh giới giữa chiến lược quốc gia và tư duy giao dịch ngày càng mờ nhạt.

Tiền có thể là công cụ mạnh để tác động tới lựa chọn kinh tế, nhưng khi gắn với chủ quyền, bản sắc và quyền tự quyết, hiệu quả của nó trở nên đầy rủi ro. Trong dài hạn, cách tiếp cận này không chỉ quyết định tương lai của Greenland, mà còn có thể tạo tiền lệ nguy hiểm cho trật tự quốc tế.

Câu hỏi lớn còn bỏ ngỏ là: liệu “airdrop tiền mặt” có đủ sức thay đổi bản đồ địa chính trị, hay chỉ làm sâu thêm những chia rẽ vốn đã tồn tại?